Czy proteza nogi może zachowywać się bardziej jak naturalna stopa? Agata Skalska, studentka Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, opracowała prototyp protezy kończyny dolnej z ruchomym stawem skokowym. Konstrukcja umożliwia odchylanie stopy na boki, co ma ułatwiać dostosowanie jej do nierównego podłoża i wspierać utrzymanie równowagi. Projekt powstał z myślą o osobach po amputacji powyżej kolana. Prototyp przeszedł już testy obciążeniowe.
Ruchoma kostka zamiast sztywnego rozwiązania
Projekt Agaty Skalskiej może zainteresować nie tylko środowisko akademickie, ale przede wszystkim osoby, dla których sprawne i bezpieczne poruszanie się jest codziennym wyzwaniem.
Studentka Wydziału Inżynierii Mechanicznej i Robotyki AGH zaprojektowała protezę, której najważniejszym elementem jest ruchomy moduł stawu skokowego. Pozwala on na odchylanie stopy na boki, czyli ruch w płaszczyźnie czołowej. Dlaczego to takie istotne? Podczas chodzenia po nierównym terenie naturalna stopa dostosowuje swoje położenie do powierzchni. Kiedy stajemy na kamieniu lub innym wystającym elemencie, kostka może odchylić się na bok, pomagając zachować stabilność. Właśnie taki mechanizm chciała odtworzyć młoda konstruktorka.
Jak wyjaśnia Agata Skalska, wiele dostępnych komercyjnie protez ma nieruchomy staw skokowy, co może utrudniać codzienne poruszanie się.
– W mojej protezie w module stawu skokowego jest ruchomość w płaszczyźnie czołowej, czyli na boki – tłumaczy studentka w rozmowie opublikowanej przez AGH.
Pomysł zrodził się z połączenia sportu i inżynierii
Jak zdradza autorka projektu, inspiracja pojawiła się kilka lat temu. Od początku interesowała się sportem i inżynierią, a połączenie tych dwóch dziedzin stało się punktem wyjścia do opracowania nowej konstrukcji.
Istotną inspiracją były również międzynarodowe zawody Cybathlon. To wydarzenie, podczas którego osoby z niepełnosprawnościami sprawdzają możliwości zaawansowanych technologii wspomagających codzienne funkcjonowanie. Szczególnie interesująca dla studentki okazała się konkurencja „Wobbly steps”. Jej uczestnicy muszą przejść po kołyszących się dyskach, a zadanie sprawdza między innymi stabilność i równowagę podczas poruszania się po niestabilnej powierzchni. To właśnie takie wyzwania pokazały, jak duże znaczenie może mieć odpowiednia ruchomość stawu skokowego w protezie.
Włókno węglowe, szklane i druk 3D. Tak powstał prototyp
Opracowanie protezy wymagało nie tylko pomysłu, ale również odpowiedniego doboru materiałów i przeprowadzenia analiz wytrzymałościowych. Konstrukcja składa się z czterech podstawowych elementów: podeszwy, górnej części stopy, modułu pięty oraz adaptera. Do wykonania poszczególnych części wykorzystano różne materiały. Podeszwa powstała z włókna węglowego, które charakteryzuje się niewielką masą, sztywnością i wytrzymałością. Górną część wykonano z bardziej elastycznego włókna szklanego.
Z kolei do stworzenia pięty wykorzystano TPU, czyli tworzywo przypominające elastyczną gumę. Jego właściwością jest powracanie do pierwotnego kształtu po odkształceniu. Przy produkcji elementów kompozytowych zastosowano laminowanie próżniowe z wykorzystaniem żywicy epoksydowej. Piętę wykonano natomiast przy użyciu drukarki 3D. Ciekawym rozwiązaniem jest również podłużne przecięcie górnej części protezy. Dzięki niemu jej poszczególne fragmenty mogą poruszać się niezależnie, co ma dodatkowo ułatwiać dopasowanie konstrukcji do powierzchni.
Prototyp przetestowano pod obciążeniem 100 kilogramów
Zanim konstrukcja osiągnęła ostateczny kształt, studentka musiała przeanalizować jej wytrzymałość, dobrać materiały i przygotować poszczególne elementy.
Jak przyznaje Agata Skalska, jednym z największych wyzwań była część obliczeniowa projektu. Gotowy prototyp poddano następnie testom pod obciążeniem 50 oraz 100 kilogramów. Jak poinformowała AGH, konstrukcja spełniła założenia przyjęte przez autorkę. To ważny etap prac, ale nie oznacza jeszcze, że proteza została dopuszczona do stosowania przez pacjentów. Studentka wskazuje, że w przyszłości warto byłoby sprawdzić różne warianty konstrukcji, dostosowane między innymi do masy ciała i indywidualnych potrzeb użytkowników.
Projekt powstał na AGH. Studentka kontynuuje naukę
Nowatorska proteza była tematem pracy inżynierskiej Agaty Skalskiej. Promotorem pracy był prof. Krzysztof Mendrok. Studentka nie kończy jednak swojej przygody z krakowską uczelnią. Kontynuuje studia magisterskie na Wydziale Inżynierii Mechanicznej i Robotyki, a równolegle kształci się na kierunku Druk 3D Materiałów Metalicznych na Wydziale Inżynierii Metali i Informatyki Przemysłowej AGH. Jej projekt pokazuje, jak połączenie wiedzy z zakresu mechaniki, mechatroniki i nowoczesnych technologii produkcyjnych może prowadzić do rozwiązań odpowiadających na konkretne potrzeby osób z niepełnosprawnościami.
Na razie jest to prototyp po testach obciążeniowych. Przed ewentualnym wykorzystaniem w praktyce medycznej konieczne byłyby kolejne etapy badań i testów z udziałem użytkowników. To przykład krakowskiej myśli technicznej, która może stać się początkiem rozwiązania mającego realne znaczenie dla codziennego życia osób po amputacjach.


