Jak żyć po zamachu? Nie dać się zwariować. Badania mówią, że jesteśmy odporniejsi niż nam się wydaje [OPINIA]

Filip Kijewski
Filip Kijewski

Minął ponad tydzień od zamachu na Rynku Głównym. Kraków opłakał ofiary, a teraz musi zdecydować, jakim miastem chce być: miastem strachu i podejrzliwości czy takim, które pamięta, ale nie pozwala, by tragedia zmieniła jego codzienność.

Tydzień po zamachu na Rynku Głównym

Sobota, 7 listopada, tuż po piętnastej. Rynek, który każdy z nas zna z randek, spacerów i studenckich lat, stał się miejscem tragedii. Zginęło sześć osób, a piętnaście zostało rannych, więc prezydent Łukasz Gibała ogłosił w mieście żałobę do 11 listopada. Teatry, kina i filharmonie masowo odwoływały wydarzenia. 

Dobrze, że miasto się zatrzymało. Bez żałoby nie ma powrotu do życia. Ból rodzin nie ma jednak terminu i nikt rozsądny nie będzie ich poganiał. Miasto jako całość musi natomiast wrócić do codzienności. I to właśnie teraz.

Strach jest naturalny, ale nie może rządzić miastem

Jeśli na Rynku czujesz niepokój, wzdrygasz się na dźwięk syreny albo wolisz przez kilka dni nie jeździć tramwajem, nie ma w tobie nic dziwnego. Psychologowie badający reakcje po zamachach podkreślają, że objawy po ekstremalnie trudnych wydarzeniach są częste i naturalne, a ich pojawienie się nie przesądza o późniejszych zaburzeniach. Problem zaczyna się wtedy, gdy chwilowy lęk staje się zasadą organizującą życie całego miasta. 

Przemoc wymierzona w przypadkowych ludzi działa dwa razy. Pierwszy raz w chwili ataku. Drugi raz wtedy, gdy zaczynamy omijać place, rezygnować ze spotkań i podejrzliwie patrzeć na sąsiadów. Pierwszego nie cofniemy, ale drugiego możemy sprawcom odmówić.

Z tego samego powodu nie dajmy sprawcy sławy. W sieci wciąż pojawiają się wpisy go chwalące, a policja zatrzymuje ich autorów. Celowo nie piszę tu jego nazwiska. Zasługuje na zapomnienie, a ofiary na pamięć. eska

Co mówią badania: zamachy rzadko się powtarzają, a ludzie są odporniejsi, niż myślimy

Lęk, że „teraz będzie kolejny”, jest zrozumiały, ale dane go nie potwierdzają. Eksperci RAND Corporation (Brian Jenkins, Henry Willis i Bing Han) przeanalizowali 140 tysięcy ataków terrorystycznych w USA i Europie z lat 1970–2013 i nie znaleźli istotnych statystycznie dowodów, że po 2003 roku duży zamach rodzi kolejne w ciągu 30 dni. Z raportu wynika, że po zamachu w dużym mieście nie ma dowodów, iż w następnych dniach czy tygodniach w tym mieście, a nawet gdzie indziej na Zachodzie, dojdzie do następnego. Autorzy uczciwie przyznają, że nie mogą wykluczyć, iż wzmożone patrole policji część takich ataków powstrzymały.

Jest też druga strona. Badania nad masowymi strzelaninami w USA sugerują, że po głośnym ataku przez około 13 dni może być nieco wyższe ryzyko naśladownictwa. Wyniki są jednak sporne, bo inna praca z 2021 roku nie znalazła ani efektu zarażania, ani wpływu relacji medialnych. Z tych badań wynika więc czujność służb, ostrożność mediów w pokazywaniu sprawcy i spokój mieszkańców. Panika nic nie daje. 

A co z nami samymi? Najsłynniejsze badanie psychologiczne po zamachu z 11 września, prowadzone przez George’a Bonanno i Sandro Galeę, objęło ponad 2,7 tysiąca mieszkańców Nowego Jorku. Wynik: odporność psychiczną wykazało 65,1 proc. badanych, a nawet w grupach najsilniej narażonych nigdy nie spadła ona poniżej jednej trzeciej. Większość ludzi, nawet po strasznych przeżyciach, wraca do równowagi. Jeśli jednak objawy nie mijają, szukanie pomocy psychologa to nie słabość, tylko rozsądek. 

Strzelnica to nie zamachowiec

Pojawiły się głosy, że w Krakowie nie powinno się budować nowych strzelnic, bo „wychowają kolejnych zamachowców”. Rozumiem emocje, ale ten wniosek jest niesprawiedliwy.

Strzelectwo sportowe to dyscyplina olimpijska: z regulaminami, instruktorami, zasadami bezpieczeństwa i kontrolą. Strzelanie do tarczy nie ma nic wspólnego ze strzelaniem do ludzi, tak jak boks nie jest bójką na ulicy. W Krakowie strzelnica to zresztą część historii. W przededniu pierwszej wojny światowej ćwiczyli na zabytkowej strzelnicy w Woli Justowskiej legioniści Piłsudskiego. Dziś mieści się tam Muzeum Fotografii. 

Nie będę udawał, że sprawa jest prosta. Sprawca miał pozwolenie na broń i, jak ustalił „Fakt”, regularnie ćwiczył w klubie strzeleckim w Starachowicach. To dobry powód do poważnej debaty i wojewoda słusznie zapowiada, że rozmowę o dostępie do broni trzeba będzie poprowadzić od nowa. Pytajmy o badania psychologiczne kandydatów, kontrolę pozwoleń i reagowanie na sygnały ostrzegawcze. To jednak rozmowa o ludziach i procedurach, a nie o budynkach. Skoro sprawca wjechał na Rynek samochodem, to czy mamy teraz zamykać szkoły jazdy? Jeśli ta logika wydaje się absurdalna w jednym przypadku, powinna wydawać się absurdalna i w drugim. 

Spacer po Rynku to nie brawura

Rynek nie jest dziś groźniejszy niż 6 listopada. Planty, Kazimierz to część zwykłego życia, którego nie wolno nam oddać. Zwykłe nie znaczy, że mamy zapomnieć.

Dlatego cieszy decyzja władz miasta: Jarmark Bożonarodzeniowy odbędzie się zgodnie z planem, a Kiermasz na Małym Rynku potrwa od 30 listopada do 3 stycznia. To nie lekceważenie tragedii. To jasny sygnał, że strach nie wyznacza krakowskiego kalendarza. 

Pamiętajmy też, że 7 listopada był nie tylko dniem zła. To był również dzień odwagi, solidarności i ratowania ludzkiego życia. Policjanci, którzy weszli w ogień, ludzie, którzy pomagali rannym, kupcy, którzy dziś wspominają ofiary w księdze kondolencyjnej. Warto, byśmy zapamiętali także ich.

Pamiętać, ale żyć dalej

Co godzinę z wieży Mariackiej płynie hejnał, który według legendy urywa się w pół dźwięku, bo trębacza trafiła strzała. Krakowianie od wieków pamiętają o tej przerwanej nucie, a trębacz co godzinę gra dalej. W tym, jak Kraków pamięta, a mimo to nie przestaje grać, jest cała nasza odpowiedź na strach.

Opłakujmy ofiary, dochodźmy prawdy, rozmawiajmy o prawie i bezpieczeństwie, ale nie dajmy się zwariować. Nie zmieniajmy miasta w twierdzę ani siebie w ludzi, którzy boją się własnej ulicy. To najlepszy hołd dla tych, których z nami nie ma.

Quick Link

Podaj dalej
Zostaw komentarz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *