Pytanie o możliwość opatentowania aplikacji lub oprogramowania wraca bardzo często, szczególnie wśród startupów, software house’ów i firm technologicznych. Odpowiedź nie jest jednak prosta, bo w polskim i europejskim systemie prawnym program komputerowy jako taki nie podlega patentowaniu. Nie oznacza to jednak, że każde rozwiązanie oparte na software automatycznie jest wyłączone z ochrony patentowej.
W praktyce kluczowe jest rozróżnienie między samym kodem, aplikacją jako produktem cyfrowym a wynalazkiem realizowanym za pomocą komputera. Jeżeli software rozwiązuje konkretny problem techniczny i wywołuje dalszy efekt techniczny, może istnieć przestrzeń do ochrony patentowej. Więcej o ochronie wynalazków i strategii zabezpieczania technologii można znaleźć na https://metida.pl/.
----- Partner Działu Kraków -----
Czy sam program komputerowy może być patentem?
Co do zasady nie. Zarówno w Polsce, jak i w systemie europejskim, programy komputerowe „jako takie” są wyłączone z kategorii wynalazków patentowalnych. Europejska Konwencja Patentowa wskazuje, że europejskie patenty udzielane są na wynalazki we wszystkich dziedzinach techniki, jeżeli są nowe, mają poziom wynalazczy i nadają się do przemysłowego stosowania, ale jednocześnie wyłącza między innymi programy komputerowe jako takie.
Podobne podejście prezentuje Urząd Patentowy RP. W wytycznych UPRP podkreślono, że program komputerowy i sposób realizowany za pomocą komputera to nie to samo – pierwszy odnosi się do sekwencji instrukcji, drugi do sposobu faktycznie wykonywanego przy użyciu komputera.
Kiedy software może mieć szansę na ochronę patentową?
Szansę na ochronę może mieć nie sam kod źródłowy, ale wynalazek realizowany za pomocą komputera. Chodzi o rozwiązanie, w którym komputer, sieć komputerowa lub inne programowalne urządzenie są używane do osiągnięcia konkretnego efektu technicznego. EPO definiuje wynalazek wspomagany komputerowo jako taki, w którym jedna lub więcej cech jest realizowana całkowicie albo częściowo za pomocą programu komputerowego.
Kluczowe jest więc to, czy rozwiązanie ma charakter techniczny. Europejski Urząd Patentowy wskazuje, że program komputerowy może uniknąć wyłączenia z patentowania, jeżeli po uruchomieniu na komputerze wywołuje „dalszy efekt techniczny”, wykraczający poza zwykłą fizyczną interakcję programu i sprzętu.
W praktyce nie wystarczy więc powiedzieć, że aplikacja jest nowa, użyteczna albo dobrze zaprojektowana. Trzeba wykazać, że rozwiązuje problem techniczny – na przykład poprawia działanie systemu, steruje urządzeniem, przetwarza dane techniczne w szczególny sposób albo zwiększa bezpieczeństwo, wydajność lub stabilność infrastruktury.
Jakie aplikacje zwykle nie nadają się do opatentowania?
Największy problem mają aplikacje, których innowacyjność polega wyłącznie na pomyśle biznesowym, interfejsie użytkownika, metodzie sprzedaży, sposobie prezentacji informacji lub organizacji procesu. Sama aplikacja mobilna do umawiania wizyt, platforma marketplace, panel rezerwacyjny czy system lojalnościowy zwykle nie wystarczą do uzyskania patentu, jeżeli ich działanie sprowadza się do standardowego użycia komputera i sieci.
Problemem będzie również próba ochrony samego algorytmu jako abstrakcyjnej metody matematycznej. Algorytm może być elementem rozwiązania, ale zgłoszenie patentowe musi pokazywać jego techniczne zastosowanie i techniczny efekt. Bez tego urząd może uznać, że zgłoszenie dotyczy wyłączonego przedmiotu, a nie wynalazku.
Jakie rozwiązania software mogą być patentowalne?
Większe szanse mogą mieć rozwiązania, w których software jest częścią szerszego systemu technicznego. Dotyczy to na przykład sterowania urządzeniami, optymalizacji pracy maszyn, przetwarzania sygnałów, cyberbezpieczeństwa, kompresji danych, zarządzania zasobami sieciowymi, diagnostyki technicznej, rozwiązań embedded czy systemów wykorzystujących dane z czujników.
Istotne jest jednak to, że sama obecność zaawansowanej technologii nie przesądza o sukcesie. Nawet rozwiązanie z obszaru sztucznej inteligencji, analizy danych czy automatyzacji musi spełniać podstawowe kryteria patentowalności: nowość, poziom wynalazczy i przemysłową stosowalność. EPO wyraźnie wskazuje, że patent może zostać udzielony na wynalazek w dziedzinie techniki, ale nie na rozwiązanie, które pozostaje wyłącznie nietechniczną koncepcją.
Patent, prawo autorskie czy tajemnica przedsiębiorstwa?
W przypadku software trzeba myśleć szerzej niż tylko o patencie. Kod źródłowy jako utwór może być chroniony prawem autorskim, ale taka ochrona dotyczy konkretnej formy wyrażenia, a nie samej idei działania aplikacji. Oznacza to, że konkurent nie może skopiować kodu, ale może stworzyć własne rozwiązanie realizujące podobną funkcję, o ile nie narusza innych praw.
Część elementów technologicznych może być chroniona jako tajemnica przedsiębiorstwa, szczególnie jeżeli dotyczą know-how, architektury systemu, modeli, parametrów, danych treningowych lub procesów wewnętrznych. Patent daje silniejsze prawo wyłączne, ale wymaga ujawnienia rozwiązania. Tajemnica przedsiębiorstwa pozwala zachować poufność, ale nie chroni przed niezależnym opracowaniem podobnego rozwiązania przez konkurenta.
Dlaczego analiza przed zgłoszeniem jest tak ważna?
W przypadku aplikacji i software najważniejszym etapem jest ocena, czy rozwiązanie rzeczywiście ma techniczny charakter. Źle przygotowane zgłoszenie, opisujące aplikację głównie od strony biznesowej lub funkcjonalnej, może zakończyć się odmową. Kluczowe jest więc właściwe zidentyfikowanie elementu technicznego, problemu technicznego i efektu technicznego.
Warto również pamiętać, że patent trwa co do zasady 20 lat od daty zgłoszenia, o ile jest utrzymywany w mocy przez wymagane opłaty. UPRP wskazuje, że dokument patentowy obejmuje opis wynalazku, zastrzeżenia patentowe i ewentualne rysunki, a sam patent podlega wpisowi do rejestru.
Podsumowanie
Aplikacji lub software nie da się opatentować tylko dlatego, że są nowe, przydatne albo mają potencjał biznesowy. W polskim i europejskim systemie prawnym program komputerowy jako taki nie jest patentowalny. Możliwa jest jednak ochrona wynalazku realizowanego za pomocą komputera, jeżeli rozwiązanie ma charakter techniczny, rozwiązuje problem techniczny i spełnia standardowe wymogi patentowe.
W praktyce decyzja o zgłoszeniu powinna być poprzedzona analizą techniczną i prawną. Czasem właściwym kierunkiem będzie patent, czasem prawo autorskie, a czasem tajemnica przedsiębiorstwa. Najważniejsze jest dobranie ochrony do realnej natury rozwiązania, a nie do samego faktu, że produkt działa w formie aplikacji lub programu.
