Prof. Piotr Franaszek, historyk związany z Uniwersytetem Jagiellońskim i były radny Krakowa, stanął na czele komisji, która ma zbadać zjawisko wykorzystywania seksualnego małoletnich w Kościele katolickim w Polsce. Decyzję ogłoszono po obradach Episkopatu w Zakopanem. Choć wybrano już przewodniczącego i przyjęto nową wersję statutu, gremium musi jeszcze skompletować zespół ekspertów i wypracować zasady działania. Od kolejnych etapów zależeć będzie, kiedy komisja rzeczywiście rozpocznie pracę.
Powołanie prof. Piotra Franaszka to kolejny krok w przygotowaniach do uruchomienia komisji, która ma zająć się jednym z najpoważniejszych problemów stojących przed Kościołem katolickim w Polsce. Chodzi o zbadanie zjawiska wykorzystywania seksualnego osób małoletnich oraz stworzenie podstaw do jego rzetelnego opisania.
Decyzję o wyborze przewodniczącego podjęto podczas 406. Zebrania Plenarnego Konferencji Episkopatu Polski, które odbywało się w Zakopanem od 22 do 24 października 2026 roku. Biskupi zaakceptowali wówczas również znowelizowany statut komisji. Dokument ma zostać przekazany właściwym instytucjom państwowym w związku z procedurą uzyskania przez nią osobowości prawnej.
Dla Krakowa nominacja ma dodatkowy wymiar. Nowy przewodniczący przez wiele lat był związany z Uniwersytetem Jagiellońskim, a także działał w samorządzie miejskim. Jego nazwisko łączy więc ważną ogólnopolską inicjatywę z krakowskim środowiskiem naukowym i historią lokalnego samorządu.
Profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego i były radny Krakowa
Prof. Piotr Franaszek urodził się w 1955 roku w Malborku. W 1979 roku ukończył studia historyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim, z którym związał późniejszą karierę naukową. Stopień doktora uzyskał w 1988 roku, habilitację w 1996 roku, a w 2003 roku otrzymał tytuł profesora nauk humanistycznych.
W latach 1999–2002 pełnił funkcję wicedyrektora Instytutu Historii UJ, a następnie, w latach 2002–2008, kierował tą jednostką. Jego zainteresowania badawcze obejmują przede wszystkim historię społeczną i gospodarczą Polski oraz innych krajów w XIX i XX wieku. Prowadził również badania dotyczące historii zdrowia publicznego oraz inwigilacji środowisk naukowych przez aparat bezpieczeństwa w czasach PRL. Jest także postacią znaną w krakowskim życiu publicznym. W latach 2006–2010 zasiadał w Radzie Miasta Krakowa. Przewodniczył Komisji Kultury, Promocji i Ochrony Zabytków, angażował się również w przygotowanie obchodów 600. rocznicy bitwy pod Grunwaldem oraz 100-lecia odsłonięcia pomnika Grunwaldzkiego w Krakowie.
W 2023 roku został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski za zasługi w pracy naukowo-badawczej i dydaktycznej oraz popularyzowanie polskiej myśli naukowej. Jego dotychczasowa działalność koncentrowała się przede wszystkim na pracy naukowej i badaniach historycznych. Teraz stanie przed zadaniem o szczególnym znaczeniu społecznym: pokierowaniem zespołem, który ma zbadać problem wykorzystywania seksualnego małoletnich w instytucji kościelnej.
Komisja ma już przewodniczącego. Co wydarzy się dalej?
Sam wybór szefa komisji nie oznacza jeszcze, że rozpoczęła ona pełną działalność. Konieczne jest przeprowadzenie kolejnych procedur formalnych, powołanie ekspertów i przygotowanie zasad prowadzenia badań. Podczas obrad Episkopatu bp Sławomir Oder, biskup gliwicki, wyjaśniał, na jakim etapie znajdują się przygotowania do uruchomienia gremium.
– Do tej pory była to pusta struktura prawna – mówił, wskazując na konieczność podjęcia działań umożliwiających uzyskanie osobowości prawnej.
Jak wyjaśnił, przyjęty przez Episkopat statut ma zostać ponownie przekazany do właściwego ministerstwa, aby kontynuować procedurę przewidzianą przez prawo państwowe. Biskup podkreślał również znaczenie wyboru przewodniczącego. To właśnie prof. Franaszek ma teraz przystąpić do tworzenia zespołu, który będzie odpowiadał za merytoryczną stronę prac. Sam profesor zaznaczył, że komisja znajduje się na początkowym etapie działalności.
– Jesteśmy na samym początku, ale mamy powołaną Komisję, Statut i przewodniczącego – powiedział.
Kolejnym krokiem ma być nawiązanie kontaktów ze specjalistami i zaproszenie ich do współpracy. Następnie komisja będzie musiała opracować metodologię działania, czyli ustalić, w jaki sposób przeprowadzi badania i według jakich zasad będzie analizować zgromadzone materiały.
Najważniejsze będą konkretne ustalenia
Komisja ma badać zjawisko wykorzystywania seksualnego osób małoletnich w Kościele katolickim w Polsce. Jej zadaniem będzie więc zmierzenie się z problemem, który dotyczy zarówno krzywdy wyrządzonej ofiarom, jak i sposobu, w jaki instytucje kościelne reagowały na zgłaszane przypadki.
Na tym etapie nie należy jednak przesądzać, jakie konkretne sprawy zostaną objęte badaniami, jakie dokumenty komisja będzie mogła analizować ani kiedy pojawią się pierwsze wyniki. Szczegóły będą zależały od przyjętej metodologii, składu zespołu oraz możliwości uzyskania dostępu do materiałów. Istotne będzie również to, w jaki sposób komisja przedstawi rezultaty swojej pracy. W przypadku tak wrażliwego tematu znaczenie mają nie tylko zakres badań, lecz także rzetelność ustaleń, sposób dokumentowania informacji oraz poszanowanie osób pokrzywdzonych.
Wybór przewodniczącego jest zatem ważnym krokiem organizacyjnym, ale nie stanowi jeszcze odpowiedzi na pytania, które od lat pojawiają się w debacie publicznej na temat nadużyć w Kościele.
Co nominacja oznacza dla Krakowa i Małopolski?
Związek prof. Franaszka z Krakowem jest dobrze udokumentowany. To tutaj studiował, rozwijał karierę naukową i pełnił funkcje w samorządzie. Z kolei decyzję o jego wyborze ogłoszono podczas obrad Episkopatu w Zakopanem. Nie oznacza to jednak, że komisja będzie zajmować się wyłącznie przypadkami z Małopolski. Jej zadanie ma charakter ogólnopolski, a szczegółowy zakres badań będzie zależał od przyjętych zasad działania.
Dla regionu istotne będzie natomiast to, czy i w jaki sposób prace komisji będą dotyczyć spraw związanych z lokalnymi instytucjami kościelnymi. Na razie nie ogłoszono szczegółów pozwalających przesądzić, jakie konkretne przypadki z Krakowa lub innych miejscowości Małopolski zostaną objęte analizą. Warto też pamiętać, że powołanie komisji nie zastępuje działań organów ścigania ani postępowań prowadzonych przez sądy. Badanie zjawiska przez niezależnych ekspertów i ustalanie odpowiedzialności prawnej za konkretne czyny to odrębne kwestie.
Przed nowym przewodniczącym stoi więc zadanie nie tylko organizacyjne, lecz także społeczne. Wiarygodność komisji będzie zależała od tego, czy zdoła ona wypracować jasne zasady pracy, zgromadzić kompetentny zespół i przedstawić ustalenia, które pozwolą lepiej zrozumieć skalę oraz mechanizmy badanego zjawiska. To etap kluczowy dla wiarygodności całego przedsięwzięcia. Bez odpowiednio przygotowanego zespołu i przejrzystych reguł trudno mówić o rozpoczęciu właściwych prac badawczych.
