Kraków od 120 lat należy do najważniejszych miejsc na piłkarskiej mapie Polski. To tutaj powstały najstarsze kluby, pierwsza siedziba PZPN i struktury, z których wyrósł Małopolski Związek Piłki Nożnej. Historię krakowskiego futbolu tworzyli Józef Kałuża, Henryk Reyman i Józef Szkolnikowski, a jej kolejny rozdział napiszą obecne władze Wisły i Cracovii.
Futbol zaczął się na Błoniach
Pod koniec XIX wieku w piłkę grano już na krakowskich Błoniach i w Parku Jordana. Przełom nastąpił w 1906 roku. Po spotkaniach z bardziej doświadczonymi zespołami ze Lwowa w Krakowie zaczęły powstawać pierwsze zorganizowane drużyny. To początki Wisły i Cracovii. Oba kluby powstały w 1906 roku i należą do najstarszych działających klubów sportowych w Polsce. Cracovia jest uznawana za najstarszy istniejący polski klub sportowy.
Rozwój był szybki. W mieście organizowano turnieje, przybywało zawodników, a mecze zaczęły przyciągać coraz liczniejszą publiczność. Kraków nie tylko grał w piłkę. Zaczął również tworzyć zasady, organizować rozgrywki i budować pierwsze struktury polskiego futbolu.
ZPPN poprzedził MZPN i PZPN
W 1911 roku powstał Związek Polski Piłki Nożnej, uznawany za poprzednika zarówno PZPN, jak i Małopolskiego Związku Piłki Nożnej. Organizację powołano z inicjatywy Stanisława Kopernickiego, ówczesnego prezesa Cracovii. Wśród klubów założycielskich znalazły się Cracovia, RKS Kraków, Czarni Lwów i Pogoń Lwów. Pierwszym prezesem został Ludwik Żeleński.
ZPPN przygotował regulaminy i uruchomił pierwsze oficjalne rozgrywki na ziemiach polskich. Jednym z najważniejszych wydarzeń był mecz reprezentacji Krakowa ze Lwowem o Puchar Żeleńskiego. 2 czerwca 1912 roku krakowianie wygrali 3:1, a dwie bramki zdobył Józef Kałuża. Spotkania obu miast stały się wówczas najważniejszą rywalizacją piłkarską na ziemiach polskich.
Po odzyskaniu niepodległości Kraków ponownie odegrał główną rolę w organizowaniu futbolu. PZPN powstał w grudniu 1919 roku, jego pierwszym prezesem został związany z Cracovią dr Edward Cetnarowski, a pierwszą siedzibę związku ulokowano w Krakowie. W lutym 1920 roku utworzono Krakowski Okręgowy Związek Piłki Nożnej, z którego wywodzi się dzisiejszy MZPN.
Cracovia pierwszym mistrzem Polski
Pierwsze mistrzostwa Polski udało się przeprowadzić w 1921 roku. Zwyciężyła Cracovia, która została pierwszym piłkarskim mistrzem kraju. Liderem drużyny był Józef Kałuża, jeden z najlepszych polskich napastników okresu międzywojennego. Pasy zdobyły później kolejne tytuły w 1930, 1932, 1937 i 1948 roku.
Wisła odpowiedziała sukcesami w następnych latach. W 1926 roku Biała Gwiazda zdobyła pierwszy w historii Puchar Polski, pokonując w finale Spartę Lwów 2:1. Rok później wygrała premierowy sezon ligi, a mistrzostwo obroniła w 1928 roku. Łącznie Wisła wywalczyła 13 tytułów mistrza Polski, ostatni w 2011 roku.
Cracovia, Wisła i Garbarnia zdobyły razem 19 mistrzostw Polski. Garbarnia triumfowała w 1931 roku, Wawel został wicemistrzem kraju w 1953 roku, a Hutnik przez lata występował na najwyższym szczeblu i reprezentował Kraków w europejskich pucharach. Ważną częścią miejscowej tradycji były również Jutrzenka, Podgórze, Pogoń, Juvenia, Korona, Makabi oraz wiele mniejszych klubów dzielnicowych.
W 2026 roku do tego grona dołączyła Wieczysta. Została ósmym krakowskim klubem, który zagrał na najwyższym poziomie rozgrywkowym. Wcześniej dokonały tego Cracovia, Wisła, Garbarnia, Wawel, Hutnik, Jutrzenka i Podgórze.
Kraków wychowywał reprezentantów
Znaczenie krakowskich klubów wykraczało daleko poza rywalizację ligową. W pierwszym oficjalnym meczu reprezentacji Polski, rozegranym w 1921 roku przeciwko Węgrom, wystąpiło aż siedmiu zawodników Cracovii. Byli to Ludwik Gintel, Zdzisław Styczeń, Stanisław Cikowski, Tadeusz Synowiec, Stanisław Mielech, Józef Kałuża i Leon Sperling.
W kolejnych dekadach Wisła i Cracovia wychowały wielu reprezentantów Polski. Jednym z najważniejszych był Kazimierz Kmiecik, najlepszy strzelec w historii Wisły i uczestnik mistrzostw świata w 1974 roku, zakończonych zdobyciem przez Polskę trzeciego miejsca. Krakowski futbol reprezentowali w kadrze także między innymi Antoni Szymanowski, Adam Musiał, Marek Kusto, Andrzej Iwan, Marek Motyka, Tomasz Frankowski i Jakub Błaszczykowski.
Krakowskie kluby już przed wojną potrafiły rywalizować z uznanymi zespołami zagranicznymi. W maju 1936 roku Wisła pokonała w Krakowie Chelsea 1:0. Jedyną bramkę zdobył z rzutu karnego Antoni Łyko.
Józef Kałuża – lider Cracovii
Józef Kałuża był gwiazdą pierwszej wielkiej drużyny Cracovii. Z Pasami zdobył mistrzostwa Polski w 1921 i 1930 roku. W reprezentacji wystąpił w jej pierwszym oficjalnym spotkaniu, a później został selekcjonerem. Poprowadził Polskę do czwartego miejsca na igrzyskach olimpijskich w Berlinie oraz do pierwszego występu w mistrzostwach świata w 1938 roku.
Kałuża był nauczycielem i polonistą. Podczas niemieckiej okupacji odmówił współpracy i prowadzenia drużyny tworzonej przez okupantów. Zmarł w Krakowie w 1944 roku. Dziś jego imię nosi ulica i stadion Cracovii.
Henryk Reyman – symbol Wisły
Henryk Reyman przez całą karierę był związany z Wisłą. Zdobył z nią mistrzostwa Polski w 1927 i 1928 roku, a w pierwszym z tych sezonów strzelił 37 goli. Ten wynik pozostaje jednym z najważniejszych indywidualnych osiągnięć w historii polskiej ligi.
Reyman był również reprezentantem Polski, olimpijczykiem, trenerem i działaczem. Po wojnie pełnił funkcję kapitana związkowego PZPN, odpowiadającą dzisiejszemu stanowisku selekcjonera. Łączył sportową karierę ze służbą wojskową. Jego imię nosi stadion Wisły przy ulicy Reymonta.
Szkolnikowski tworzył Wisłę i kadrę
Józef Szkolnikowski należał do ludzi, którzy budowali polski futbol od podstaw. Jako uczeń współtworzył drużynę Wisły, był jej pierwszym kapitanem i bramkarzem, a według zachowanych relacji zaproponował również nazwę klubu. W latach 1919-1921 pełnił funkcję prezesa Wisły.
Szkolnikowski znalazł się w gronie założycieli PZPN, był jego wiceprezesem i kierował Wydziałem Gier. Odpowiadał też za przygotowanie reprezentacji Polski do pierwszego oficjalnego meczu z Węgrami. Był ponadto współzałożycielem „Przeglądu Sportowego”, którego pierwszy numer ukazał się w 1921 roku. Poza boiskiem służył w Wojsku Polskim, walczył w wojnie polsko-bolszewickiej i podczas II wojny światowej.
MZPN łączy historię z teraźniejszością
Dzisiejszy Małopolski Związek Piłki Nożnej kontynuuje tradycje organizacji, które ponad sto lat temu porządkowały futbol w Krakowie i Galicji. MZPN prowadzi regionalne rozgrywki seniorów i młodzieży, organizuje Małopolski Puchar Polski oraz tworzy kadry dla utalentowanych piłkarek i piłkarzy z regionu.
Głównym punktem obchodów będzie Gala Jubileuszu 120-lecia piłkarstwa krakowskiego. Uroczystość rozpocznie się 21 września o godz. 19:06 w Małopolskim Centrum Nauki Cogiteon. Godzina nawiązuje do 1906 roku, uznawanego za początek zorganizowanego futbolu klubowego w Krakowie.
W programie znalazły się premiera filmu dokumentalnego, pokaz animacji w technologii 360 stopni, wystawa poświęcona legendom krakowskiego futbolu oraz wręczenie nagród w XXXI plebiscycie Piłkarskie Orły Małopolski. W filmie wystąpią między innymi Władysław Lach, Wojciech Stawowy, Kazimierz Moskal, Elżbieta Filipiak, Jarosław Królewski i Murat Colak.
Colak spotka się z Królewskim
Podczas jubileuszu historia ma spotkać się z teraźniejszością. W Cogiteonie mają pojawić się Jarosław Królewski, prezes Wisły Kraków, oraz Murat Colak, prezes Cracovii. Ich relacje w ostatnich miesiącach były napięte. Colak publicznie domagał się szacunku dla Cracovii, a Królewski twierdził, że nowe władze Pasów nie są godne, żeby kontynuować misję tragicznie zmarłego Janusza Filipiaka.
Spotkanie obu prezesów może być zapowiedzią kolejnych emocji. Wielkie Derby Krakowa pomiędzy Wisłą i Cracovią zaplanowano na 7 listopada 2026 roku przy Reymonta. Tak od 120 lat toczy się krakowska piłka – zmieniają się zawodnicy, działacze i właściciele, ale rywalizacja klubów po obu stronach Błoń pozostaje jej najważniejszą częścią.
